Bademcik Ameliyatı Ne Zaman Gerekir? – Tonsillektomi

Bademcikler boğazın her iki yanında bulunan lenfoid dokulardır. Çocukluk döneminde bağışıklık sisteminin bir parçası olarak görev yaparlar. Ancak bazı kişilerde sık tekrarlayan enfeksiyonların odağı haline gelebilir veya normalden fazla büyüyerek solunum ve yutma ile ilgili sorunlara yol açabilirler.

Bademciklerin cerrahi olarak çıkarılması tonsillektomi olarak adlandırılır. Bademcik ameliyatı (tonsillektomi), her bademcik büyümesinde veya boğaz enfeksiyonunda gerekli değildir. Ameliyat kararı; enfeksiyonların sıklığı ve şiddeti, bademciklerin büyüklüğü, gece solunumu, eşlik eden hastalıklar ve hastanın günlük yaşamının ne ölçüde etkilendiği birlikte değerlendirilerek verilir.

Tekrarlayan bademcik enfeksiyonları

Bir yıl içinde birkaç kez boğaz enfeksiyonu geçirmek tek başına bademcik ameliyatı gerektiği anlamına gelmez. Özellikle çocuklarda enfeksiyonların zaman içindeki seyri önemlidir.

Sık tekrarlayan, ateş, boyundaki lenf bezlerinde büyüme, bademcik üzerinde iltihabi görünüm veya streptokok enfeksiyonu gibi bulgularla seyreden ve tıbbi kayıtlarda belgelenmiş tonsillit ataklarında tonsillektomi gündeme gelebilir.

Çocuklarda kullanılan klinik ölçütlerden biri; son bir yılda 7 veya daha fazla, son iki yılın her birinde 5 veya daha fazla ya da son üç yılın her birinde 3 veya daha fazla belgelenmiş boğaz enfeksiyonu geçirilmesidir. Ancak bunlar otomatik olarak ameliyat kararı anlamına gelmez. Daha az sayıda enfeksiyonu olan çocuklarda çoğunlukla izlem tercih edilir; bazı özel klinik durumlar ise kararın değişmesine neden olabilir.

Bu nedenle yalnızca “yılda kaç defa bademcik iltihabı oluyor?” sorusuna bakarak ameliyat kararı vermek doğru değildir.

Büyük bademcikler ne zaman sorun oluşturur?

Bazı hastalarda esas problem enfeksiyon değil, bademciklerin büyüklüğüdür.

Belirgin şekilde büyük bademcikler boğazdaki hava yolunu daraltabilir. Özellikle çocuklarda bu durum gece uykusu sırasında daha belirgin hale gelebilir.

Gece düzenli horlama, ağız açık uyuma, uykuda nefes almakta zorlanma, huzursuz uyku veya uykuda nefesin zaman zaman durduğunun fark edilmesi değerlendirilmesi gereken belirtilerdir.

Bu durumda yalnızca bademciklere değil, geniz etine (adenoid) ve üst solunum yolunun tamamına bakmak gerekir.

Horlama varsa bademcikler alınmalı mı?

Hayır. Her horlayan çocuk veya yetişkin için bademcik ameliyatı uygun değildir.

Horlamanın burun tıkanıklığı, geniz eti büyüklüğü, kilo, damak ve çene yapısı gibi başka nedenleri de olabilir. Bu nedenle horlamanın kaynağı belirlenmeden yalnızca bademciklerin büyüklüğüne bakılarak karar verilmemelidir.

Büyük bademciklerle birlikte uykuda solunum bozukluğu veya obstrüktif uyku apnesi düşünülüyorsa daha ayrıntılı değerlendirme gerekebilir. Seçilmiş çocuklarda uyku testi (polisomnografi) ameliyat kararının verilmesine yardımcı olur. Uyku testiyle obstrüktif uyku apnesi gösterilmiş ve bademcikleri büyük olan çocuklarda tonsillektomi/adenotonsillektomi önemli tedavi seçeneklerinden biridir.

Ameliyattan sonra da bazı hastalarda uyku ile ilişkili solunum problemlerinin devam edebileceği unutulmamalıdır.

Çocuklarda bademcik ameliyatı

Çocuklarda bademcik ameliyatının iki önemli nedeni vardır: tekrarlayan enfeksiyonlar ve bademcik büyüklüğüne bağlı solunum problemleri.

Muayenede bademciklerin büyüklüğü değerlendirilirken geniz eti, burun solunumu, kulaklar ve çocuğun uyku öyküsü de dikkate alınır.

Özellikle gece horlama ve solunum güçlüğü bulunan çocuklarda ebeveynlerden alınan bilgiler önemlidir. Gerektiğinde çocuğun uyurken çekilmiş kısa bir videosu da klinik değerlendirmeye yardımcı olabilir.

Yetişkinlerde tonsillektomi

Bademcik sorunları yalnızca çocukluk çağında görülmez.

Yetişkinlerde de sık tekrarlayan tonsillitler, geçirilmiş bademcik çevresi apseleri, belirgin bademcik büyüklüğü veya seçilmiş hastalarda üst hava yolu tıkanıklığı nedeniyle tonsillektomi düşünülebilir.

Yetişkin hastalarda ameliyat gerekliliği kişinin enfeksiyon öyküsü, muayene bulguları ve eşlik eden diğer faktörlerle birlikte değerlendirilmelidir.

Tonsillektomi nasıl yapılır?

Tonsillektomi genel anestezi altında yapılan ve bademcik dokusunun cerrahi olarak çıkarıldığı bir ameliyattır.

Cerrahi teknik hastanın yaşı, bademciklerin yapısı ve ameliyatın yapılma nedenine göre değişebilir. Bazı çocuklarda bademciklerle birlikte geniz etinin de alınması gerekebilir. Bu işlem adenotonsillektomi olarak adlandırılır.

Hangi yöntemin uygun olduğu ameliyat öncesindeki değerlendirmeden sonra belirlenir.

Bademcik ameliyatından sonra iyileşme

Ameliyattan sonraki dönemde boğaz ağrısı beklenen bir durumdur. Ağrı bazen kulağa vurabilir. Yutkunma sırasında rahatsızlık görülebilir ve beslenme geçici olarak değişebilir.

Bu dönemde yeterli sıvı alınması, uygun beslenme ve hekimin önerdiği ağrı tedavisinin düzenli uygulanması önemlidir. Özellikle çocuklarda ameliyat sonrası ağrı kontrolü konusunda ailelerin önceden bilgilendirilmesi önerilmektedir.

Tonsillektomi sonrasında üzerinde özellikle durulan konulardan biri kanamadır. Ağızdan veya boğazdan taze kan gelmesi normal kabul edilmemeli ve tıbbi değerlendirme gerektirebilir.

Hastanın okula, işe, spora ve normal beslenmesine ne zaman dönebileceği ameliyatın kapsamına ve iyileşme sürecine göre değişebilir.

Bademcik ameliyatı kararı nasıl verilir?

Tonsillektomi kararı yalnızca bademciklerin görüntüsüne veya büyüklüğüne göre verilmez.

Hastanın geçirdiği enfeksiyonların sayısı ve özellikleri, antibiyotik kullanımları, geçirilmiş apse öyküsü, horlama ve gece solunumu, geniz eti, burun solunumu ve hastanın günlük yaşamının ne ölçüde etkilendiği birlikte değerlendirilmelidir.

Bazı hastalarda takip yeterli olabilirken, bazı hastalarda cerrahi tedavi uygun bir seçenek haline gelebilir.

Bademcik ameliyatının gerekli olup olmadığı kişiye özgü bir karardır ve KBB muayenesi sonrasında değerlendirilmelidir.